Bu makale, tarımsal verimliliği artırmanın en temel yollarından biri olan arazi toplulaştırması sürecini ve bu sürecin kooperatifler nezdindeki vergi sonuçlarını ele almaktadır. Parçalanmış ve ekonomik değerini yitirmiş arazilerin birleştirilerek modern tarıma uygun hale getirilmesi olarak tanımlanan arazi toplulaştırması, Türkiye’de özellikle 2000’li yıllardan itibaren büyük bir hız kazanmıştır. Makale, bu teknik sürecin ötesine geçerek, toplulaştırma sonrasında kooperatiflerin mülkiyetindeki arazileri üyelerine bedelsiz dağıtması durumunda karşılaşacakları ciddi mali yükümlülükleri detaylandırmaktadır.

Arazi toplulaştırması; miras yoluyla bölünmüş, yolu veya sulama imkanı olmayan dağınık parselleri bir araya getirerek iş gücü ve sermaye kaybını önlemeyi amaçlar. Proje sahası belirlenirken kamu yararı gözetilerek Cumhurbaşkanı kararıyla hareket edilir ve bu karar tarımsal kalkınma için hayati bir adım sayılır. Ancak teknik açıdan oldukça faydalı olan bu süreç, kooperatifler için karmaşık bir vergi denklemini de beraberinde getirmektedir. Normal şartlarda kurumların aktifinde iki yıl bulunan taşınmazların satışında kazanç istisnası uygulanabilse de, makale kooperatif arazilerinin toplulaştırma ve parselasyon sonrası üyelere devredilmesini "taşınmaz ticareti" olarak değerlendirmektedir. Bu sebeple, Kurumlar Vergisi Kanunu'ndaki istisnalardan yararlanılması mümkün görünmemektedir.

Vergi boyutundaki riskler sadece bununla sınırlı değildir. Katma Değer Vergisi (KDV) açısından bakıldığında, 2023 yılında yapılan yasal değişikliklerle taşınmaz satışlarındaki istisnalar büyük oranda kaldırılmıştır. Makalede vurgulandığı üzere, kooperatiflerin toplulaştırılan arazileri üyelerine bedelsiz devretmesi bir "bağış" veya "hibe" gibi değerlendirildiğinden KDV istisnası kapsamı dışında kalmaktadır. Ayrıca, bu bedelsiz devir işlemi bir kazanç dağıtımı sayıldığı için devredilen arazilerin emsal bedeli üzerinden %10 oranında gelir vergisi tevkifatı yapılması zorunluluğu doğmaktadır. Sonuç olarak çalışma, arazi toplulaştırmasının tarımsal işletmeler için sunduğu verimlilik fırsatlarını takdir ederken, kooperatif yönetimlerini bu sürecin sonundaki mülkiyet transferlerinde oluşabilecek ağır vergi faturaları konusunda uyaran bir rehber niteliği taşımaktadır.

KONTDER

Dergimizin Ekim 2025 sayısına ulaşmak için tıklayınız...

Daha fazlası için: Yerel Yönetim ve Denetim dergimizin Ekim-2025 sayısını okuyabilirsiniz.

Dergimize mobil uygulamamız veya internet sitemiz üzerinden ulaşabilirsiniz.

Dergilerimize ulaşmak için tıklayınız...

Saygılarımızla,

KONTDER

Mobil Uygulamamızı İndirmek İçin Tıklayınız. Play Store / AppStore

 X (Twitter): @kontder   İnstagram : kontderr